Wanhoop

Na de zelfmoord van Anthony Bourdain kocht ik het kookboek dat hij aan zijn dochter opdroeg, in het Nederlands vertaald met de nu nogal ironische titel ‘Beter wordt het niet’. Een Vaderdagscadeau voor mezelf, zullen we maar zeggen.

In de inleiding schijft de rock ‘n roll-kok en straateter: “Net als de meeste mensen die een boek schrijven of op televisie zijn, en denken dat de mensheid geïnteresseerd is in hun verhaal, ben ook ik een vreselijk zelfingenomen monster. Het vaderschap is wat dat betreft een verademing: ik ben nu instinctief gedwongen om voor iemand anders dan mijzelf te zorgen. En ik vind het te gek om vader te zijn! Van het begin tot het eind.”

Als ik berichten lees over bekende mensen die worstelden met suïcidale gedachten, kan ik me behoorlijk ver inleven. Sterker nog, ik denk dat leven voor iedereen een keuze is, elke dag weer. Sommigen zijn daar beter in dan anderen, maar wie denkt er niet om de zoveel tijd: ‘Argh, ik heb zin om een héél lang dutje te doen’?

Zodra ik echter lees dat zo iemand kinderen had, zoals Bourdain zijn elfjarige dochter achterliet, dan stokt mijn medeleven, en komt toch die gedachte op: hoe kun je zo egocentrisch zijn?

Maar dan herinner ik mezelf eraan om het andersom te bekijken: hoe wanhópig moet je wel niet zijn om niet alleen afscheid te nemen van je eigen leven, maar ook van dat van je kind? Die wanhoop sluimert altijd en overal.

En toch: ook opoffering is voor sommigen moeilijker dan anderen. Mannen zijn er, binnen onze huidige sociaal-culturele omstandigheden, minder goed in. Onze wereld is vol zelfingenomen monsters. Maar Anthony Bourdain probeerde in elk geval om zijn empathisch vermogen (en dat van ons) uit te breiden; al zijn boeken en programma’s zijn pogingen daartoe. Vlak voor zijn dood schaarde hij zich nog openlijk achter de #metoo-beweging.

Donald Trump heeft vijf kinderen. Hun geboortes zullen hem niet tot opoffering hebben gedwongen; hij kon het zich veroorloven om alleen aan zichzelf te blijven denken.

Vluchtelingen denken vaak juist aan niets anders dan hun kinderen. “It’s all about Aisha,” zegt de Syrische vader die hier om de hoek woont nog steeds over zijn enige dochter.

De Hondurese vluchteling Marco Antonio Muñoz pleegde in mei zelfmoord in zijn cel nadat hij bij de Texaanse grens van zijn vrouw en zijn driejarige zoon was gescheiden, die waarschijnlijk met andere kinderen in een kooi belandde.

Dat moet de diepst mogelijke wanhoop zijn. Ik kan het me nauwelijks voorstellen. Maar het moet. Empathie is het enige wat ons kan redden.