Commentaar: Seizoen 5 van Louie

In het eerste seizoen van Louie wordt de hoofdpersoon (Louis CK) verliefd op zijn beste vriendin, de grofgebekte Pamela (Pamela Adlon). Telkens als hij zijn gevoelens probeert te uiten, lacht ze hem uit. In de laatste aflevering vertrekt ze naar Barcelona en op het vliegveld kijkt hij haar treurig na. Zij draait zich om, ziet haar passieve, ongemakkelijke vriend staan en roept: “Wave to me, dummy! Wave to me!” Louie verstaat het echter verkeerd en denkt dat ze “Wait for me” zegt. Hij roept dus enthousiast terug: “I’ll wait for you! Yes! I’ll wait for you!” en vertrekt met een grote glimlach op zijn gezicht. Dit soort ongemakkelijke, tragikomische miscommunicaties is Louie op zijn best.

Toen stand-up comedian Louis CK in 2009 door omroep FX benaderd werd, verkeerde hij in een luxepositie. Hij was 42 en zijn carrière had een onverwachtse, late vlucht genomen dankzij zijn ongekend eerlijke stand-up-shows. Hij had echter ook al heel wat teleurstellingen te verduren gehad: een afwijzing door Saturday Night Live, de door hem geregisseerde film Pootie Tang (2001) waarbij hij tijdens de montage ontslagen werd en zijn eigen sitcom Lucky Louie (2006) die na één seizoen door HBO van de buis werd gehaald. Louis CK had, kortom, niets te verliezen. Hij zei tegen FX: ik wil het best doen, maar dan wil ik onbeperkte artistieke vrijheid. De opdrachtgevers zouden het resultaat pas zien als het werd uitgezonden. FX stelde een minimaal budget beschikbaar (zo’n 300.000 dollar per aflevering) en stemde in. Zo ontstond een unieke situatie, die sindsdien is bekend komen te staan als de ‘Louis CK-deal’.

Daarom waren de eerste seizoenen van Louie zo opwindend. Louis CK creëerde een parallelle wereld waar alles nét een beetje anders was, zoals gesymboliseerd wordt door zijn voornaam in de serie. De basis was hetzelfde: hij speelt een gescheiden comedian die twee dochters opvoedt. Op dat thema improviseerde Louis CK (schrijver, regisseur, hoofdrolspeler en editor van de serie) als een virtuoze jazzmuzikant. Louie was een explosie van jarenlang opgeslagen ideeën, die eindelijk hun weg naar buiten vonden. In de eerste aflevering stapt een meisje aan het eind van een rampzalige date in een helikopter, die wegvliegt over de Hudsonrivier van New York, terwijl Louie haar treurig nakijkt: een absurd en tegelijk al te herkenbaar beeld. Hoewel Louie dankzij het gebrek aan regels of verhaallijn en de bij vlagen taboedoorbrekende thema’s geen makkelijke show was, won het vele prijzen (twee Emmy’s en vier Television Critics Awards) en werd het door recensenten de hemel in geprezen. Salon noemde het “the most reliably unpredictable show on television”.

Het is niet verrassend dat Louis CK veelvuldig met Woody Allen werd vergeleken; later werd hij dan ook door de oude meester gecast in Blue Jasmine (2013). Maar Louie was ook schatplichtig aan Seinfeld (1989-1998), de eerste televisieserie die het dagelijks leven van een comedian probeerde vast te leggen (Jerry Seinfeld speelt ook zo nu en dan in Louie). Seinfeld kreeg de misleidende bijnaam “a show about nothing”, terwijl het juist over kleine, onuitgesproken, maar oh zo belangrijke sociale regels ging. Hetzelfde geldt voor Louie: vanuit de stilstand, het anti-drama, kan de comedian onderschatte thema’s onderzoeken. Zoals de aflevering waarin Louie bevriend raakt met een knappe life guard in Miami, maar het vanwege machonormen niet lukt om uit te spreken hoezeer hij die jongen mag. Louie is duisterder en grover dan de redelijk nette sitcom Seinfeld. Je merkt dat Louis CK graag Russische literatuur las als tiener, waarbij hij de ramen openzette omdat hij het net zo koud wilde hebben als Dostojevski of Gogol.

Het probleem met elke poging tot realisme in film of op televisie is dat een artistiek medium wel moet verheffen: als het plot herkenbaar is, gaan we erin mee, maar als exact gelijk is aan ons eigen leven en ons in feite niets leert, kunnen we net zo goed niet kijken. In het begin waren de meeste afleveringen van Louie twee op zichzelf staande korte tragikomische films, versneden met zijn stand-up-act en vol absurde details, maar die stoet van losse ideeën kon niet eeuwig doorgaan. In seizoen drie (het hoogtepunt van de serie wat mij betreft) probeerde CK daarom de verlangens en de ontwikkeling van zijn alter ego iets uit te breiden, met een zoektocht naar een moeder voor zijn dochters (‘Daddy’s Girlfriend’, met de mysterieuze, excentrieke Posey Parker) en zijn poging om de vervanger van David Letterman te worden (‘Late Night’, met een hilarische bijrol voor David Lynch).

In seizoen vier voerde CK dit verder door: verhaallijnen werden over drie of zelfs zes afleveringen uitgesponnen (zoals ‘Elevator’, over de non-verbale liefde tussen Louie en de Hongaarse Amia, of de flashback ‘In the woods’, over zijn drugsgebruik als tiener). Deze arthouse-achtige plots leverden nog steeds mooie momenten op, maar voor het eerst was er ook sprake van verveling en bekroop mij het gevoel dat Louis CK te veel vrijheid nam. Aan het einde van het seizoen was er zelfs sprake van een happy ending: Pamela keerde daadwerkelijk terug, nu wel bereid tot een poging met Louie. Het leidde tot grappige scènes, zoals het moment dat Louie haar dwingt om intimiteit toe te laten en zij roept: “This would be rape if you weren’t so stupid!” Toch stelde deze twist mij teleur. Niet vanwege de rauwe en ongemakkelijke romantiek, maar omdat het voelde als een kunstgreep. Pamela verscheen letterlijk uit het niets ten tonele en dat voelde, anders dan de helikoptervlucht van Louie’s eerste date, onrealistisch.

In het huidige seizoen greep Louis CK terug naar de kortere aandachtspanne van de eerste seizoenen, wat een paar van de beste afleveringen van de serie opleverde. Met name ‘Bobby’s House’ was een hoogtepunt: nadat Louie in elkaar geslagen wordt door een meisje, vraagt hij Pamela om hem op te maken om zijn wonden te maskeren. Ze overtuigt hem ervan om een vrouw van hem te maken en seks te hebben in een absurd rollenspel, waarbij zij hem overmeestert op ‘mannelijke’ wijze. Eigenlijk ligt deze a-traditionele rolverdeling niet zo ver van de waarheid: Louie is nog steeds overgevoelig en Pamela wil liever een open relatie. Na afloop van de seks beëindigt ze hun gedoemde affaire dan ook, waarop hij in tranen uitbarst en zijn mascara uitloopt.

Zodoende blijft Louie weer vastzitten, wat steeds meer begint te irriteren. Louis CK hanteert tijdens het schrijven de regel dat hij nooit de winnaar mag zijn. Zelfs als hij een prachtig betoog voor het leven houdt tegen een comedy-vriend die zelfmoord wil plegen, lacht zijn tegenspeler hem uit: “Kijk jou nou, met je mooie speech. Maar dit is niet jouw moment, Louie.” Dit zien we heel vaak terug in de serie: Louie die op zijn nummer wordt gezet, zelfs als hij gelijk heeft. In seizoen vier kreeg hij acht minuten lang op zijn kop van een leuk, maar dik meisje dat niet begreep waarom mannen zo bang zijn om iets met haar te beginnen (de veelgeprezen aflevering ‘So did the fat lady’). Dit seizoen zijn het vooral jongeren die Louie de les lezen: zijn dochter Lilly, die tot zijn verbazing tegelijk kan googlen en van een toneelstuk kan genieten, de bazin van een kookwinkel die hem erop wijst dat hij arrogant is vanwege zijn leeftijd. Ook dit trucje frustreert soms. Natuurlijk zijn we vaak hypocriet of voelen we ons moreel superieur. Maar ik wil dat Louie eens wint, dat hij vooruitkomt.

Louis CK heeft zijn personage heel bewust minder succesvol gemaakt dan hijzelf. Begin dit jaar stuurde hij een e-mail aan zijn fans (met de typische titel ‘Very long e-mail from Louis CK’), waarin hij zijn lange weg als stand-up comedian beschreef. Hij romantiseerde de moeilijke momenten en zei dat hij die nog steeds opzoekt: “After thirty years of doing comedy, the most exciting feeling for me is going on stage, not entirely sure it’s going to go well. To this day, when I work at the Comedy Store [de intimiderende club in Los Angeles waar hij zijn laatste comedyshow opnam], I feel there’s a one in three chance I might bomb. Like bomb hard. To a guy my age who has been doing it this long, that is exciting.”

Seizoen vijf van Louie zou over dat deel van zijn leven gaan. Maar pas in de voorlaatste aflevering (The Road Part 1), zagen we hoe hij in een smerig motel in Cincinnati moet overnachten en in ongemakkelijke situaties terechtkomt. Het was grappig en licht deprimerend, maar kwam mij ook al te bekend voor. Er werd weinig nieuws gezegd over onze Louie en er werden geen inhoudelijke grenzen verlegd. Het voelde bijna veilig.

Louis CK zit in een lastig parket, nu zijn serie steeds meer gegroeid is en het risico van herhaling groter wordt. Hij lijkt het beste te zijn in het schrijven van kleine moment-scènes of afleveringen die één thema verkennen en het dan weer loslaten. De langere spanningsbogen zijn minder zijn ding, vooral omdat hij die uiteindelijk ook laat doodlopen. Tegelijk wil hij zichzelf blijven uitdagen, wat dit seizoen resulteerde in het totaal losgeslagen, horrorachtige ‘Untitled’, over een serie nachtmerries waardoor Louie niet meer het onderscheid tussen slapen en waken kan maken. Een experiment dat wat mij betreft niet helemaal slaagde, maar waarbij je in elk geval weer even de urgentie van de eerste seizoenen voelde. Alsof er iets op het spel stond, zoals op het podium van The Comedy Store.

Louis CK heeft zijn eigen lat zeer hoog gelegd. Een mindere aflevering van Louie is nog steeds slimmer, grappiger en ontroerender dan het meeste wat je op televisie ziet, met acteurs die zonder uitzondering in topvorm zijn. Er zit altijd een detail in dat je brein kietelt, zoals de namen van vriendinnetjes van dochter Jane in de aflevering ‘Sleepover’: Afghanistan en Tranquility. “It’s Tranquili-TAY, daddy.” Ja, ik houd nog steeds zielsveel van Louie. Maar ik ben ook benieuwd hoe ver Louis CK zijn concept nog kan rekken.