Spanning

Al die eindejaarslijstjes zijn nogal confronterend voor mensen met kinderen. Een top TIEN van de beste films van 2018? Ik ben in 2018 misschien vier keer naar de bioscoop geweest! Doe mij maar een top-10 van de beste oppassen. Of een top-10 van de nachten dat ik kon doorslapen. Mijn nummer van het jaar? ‘Klap eens in je handjes’, gevolgd door ‘Smakelijk eten, smakelijk drinken’. En ‘I want to break free’ van Queen natuurlijk.

Voor mij was dit het jaar van de spanning. Het ouderschap bracht allerlei nieuwe vormen van stress en onzekerheid met zich mee, waar mijn vriendin en ik ons telkens doorheen moesten vechten. Om over middeleeuwse kwaaltjes als hoofdluis, krentenbaard en de hand-mond-voet-ziekte nog maar te zwijgen.

Mijn culturele hoogtepunten hadden ook met spanning te maken. Zoals ‘Nanette’ de comedyshow van Hannah Gadsby, waarin ze op ingenieuze wijze uit de doeken doet hoe ze als seksuele minderheid al haar hele leven in spanning leeft, en daarom overweegt om te stoppen met comedy: “Punchlines hebben spanning nodig – en ik ben al sinds mijn kindertijd een meester in het beheersen van spanning. Maar ik wil het niet meer. De spanning maakt me doodmoe.” Ik weet niet of het comedy is, wat Gadsby doet, maar het is fantastisch.

Een veelgehoorde uitspraak dit jaar was: “Of mag je dat niet meer zeggen?” – juist ook in comedykringen. Ik begrijp dat niet zo goed. Gadsby heeft gelijk: grappen hebben spanning nodig. Nu op heel veel gebieden – misbruik, seksuele identiteit, racisme – spanningen zijn blootgelegd, is het simpelweg niet interessant meer om er grappen over te maken – tenzij je die oude spanningen eigenlijk in stand wilt houden. Natuurlijk mág je nog een giechelige grap over homo’s maken, of over zeurende vrouwen, maar waarom zou je, als je van goede comedy houdt? Er zijn nu zoveel nieuwe ongemakkelijke sociale normen en kleine taboe’s die erom smeken om opgelost te worden met een goede punchline.

Gadsby wil de spanning niet meer dragen, maar het is waar: minderheden leven voortdurend in spanning, en kunnen er daarom meesters in worden. Daarom zijn veel van mijn favoriete makers van het afgelopen jaar zwarte Amerikanen, vermoed ik: filmmakers als Jordan Peele (Get Out) en Donald Glover (de serie Atlanta), rappers als Kendrick Lamar, en schrijvers als Ta-Nehisi Coates durven vanuit die spanning te werken, ze kijken reikhalzend uit naar een niéuwe wereld, en daarom is hun werk zo meeslepend.

Mensen vragen me soms of ik spijt heb van het vaderschap. Natuurlijk waren er nachten dat ik om half vier met een krijsende dreumes in mijn armen stond en dacht: waarom ben ik hier in godsnaam aan begonnen? Waarom hebben we ons comfortabele leven vrijwillig opgegeven? Maar dan bouwde de spanning zich op, kwam ze tot uitbarsting en vonden we toch weer een nieuw perspectief. We vonden onszelf opnieuw uit, talloze keren.

Ik hoop dus dat we in 2019 niet in oude spanningen zullen blijven hangen, dat we nieuwe spanningen durven opzoeken en die met nieuwe punchlines zullen verlichten.

Een okapi in een hoogwerker

Tinus is gek op boeken. Mijn vriendin en ik zijn al voor zijn geboorte begonnen om deze hobby aan hem op te dringen, door een enorme boekenkast in de babykamer te bouwen. Aan het einde van zijn uitgebreide slaapritueeltje – dat steeds meer op een serie dwangneuroses van zijn papa begint te lijken – zeg ik altijd drie schrijvers uit die kast gedag (waarvan er minstens eentje een vrouw moet zijn): “Dag Etgar Keret, welterusten Lieke Marsman, slaap lekker Friedrich Nietzsche.”

Overdag trekt hij graag boeken uit de kast. Vooral La Superba van Ilja Leonard Pfeiffer, vanwege de enorme auteursfoto op de achterkant: “Heeeeeeey!” roept hij als de man met de weelderige haardos tevoorschijn komt, alsof hij een oude vriend begroet. Laatst riep hij vol overtuiging “Papa!” naar de auteursfoto van Rob Wijnberg. Dat vond ik minder leuk.

Hij wil voortdurend boekjes lezen; met name Kleine Blauwe Truck wordt vaak naar mijn schoot gesleept. Zo ontzettend vaak. Oh man, ik heb me zelden zo verveeld als bij het voor de duizendste keer voorlezen van Kleine Blauwe Truck. Om mezelf wakker te houden verzin ik er soms dingen bij: “Daar gaat die kleine blauwe truck weer… met zijn enorme CO2-uitstoot. Hij mag de stad niet meer in vanwege de nieuwe milieuzones, dus rijdt hij maar rondjes langs alle dieren op het platteland… die sadistische kleine blauwe truck.”

Want ál die kinderboekjes gaan over dieren en auto’s, en eigenlijk slaat dat nergens op. In een van Tinus’ boekjes staat bijvoorbeeld een plaatje van een kip die vrolijk een vrachtwagen vol eieren bestuurt. Een kip die de producten van de legbatterij zélf fluitend naar de mensen komt brengen? Wat is dit voor zieke fantasie?

Momenteel is Tinus in de ban van Feest Van De Machines, met op elke pagina een andere absurde combinatie: een koala op een grasmaaier, een gorilla op een trekker, een okapi in een hoogwerker. Dit boekje is echt de ultieme middelvinger naar de natuur: eeuwenlang hebben dieren terrein moeten prijsgeven aan de menselijke industrie, we hebben hun lichamen zélf massaal geïndustrialiseerd, en nu tonen we onze kinderen plaatjes waarop ze gewoon méédoen met al dat gezellige broem-broem-broem. Dan weet je zeker dat je gewonnen hebt.

Het einde van Feest Van De Machines bezorgt me altijd de rillingen. Eerst komen de dieren samen voor een macaber feest – de steenbok is de DJ, hij staat in een satanische danshouding achter de draaitafels. Als de dieren gaan ‘slapen’, springen plotseling alle koplampen aan en begint het bal waar de titel van dit zieke, zieke boekje op gebaseerd is. De machines dansen uitbundig en tegelijk beheerst: zij zijn eigenlijk de baas. Tinus klapt enthousiast in zijn handjes.

Na het lezen van dat boekje, en de rest van ons veel te uitgebreide slaapritueel, valt mijn zoon in een diepe, tevreden slaap. Maar zelf moet ik dan nog heel wat pagina’s Nietzsche lezen, voor ik de slaap kan vatten.

Hé jongens!

Kerst brengt vele spanningen met zich mee, waardoor het zowel het slechtste als het beste in de mens naar boven haalt. De laatste jaren vier ik het met ‘een soort familie’: vrienden van mijn ouders die ik al mijn hele leven ken, hun kinderen die mijn vrienden geworden zijn, en de kleinkinderen.

Het is een mondige, levendige groep. Aan tafel moet je vechten om aan het woord te komen, en ik vind niets heerlijker dan dat. Als kind keek ik al enorm uit naar dit soort etentjes waar ik dan met al mijn kracht – “Jongens! Jongens! Hé!” – de aandacht moest opeisen om een grap te maken of een verhaal te vertellen, om vervolgens beloond te worden met zo’n gulle groepslach.

De laatste jaren ben ik me er steeds meer bewust van geworden hoe belangrijk dit voor me is. Ik heb dit soort avonden vol verhalen net zo hard nodig als slaap, water en kerstbrood. Als er geen goede verhalen worden verteld, voel ik me niet op mijn gemak (ongeveer 90% van de tijd dus). Hierdoor keek ik soms echter zó erg naar de kerstdiners uit, dat ik dan de hele avond veel te hyper en gespannen was. Ik wilde zo graag dat de anekdotes weer over tafel zouden vliegen, dat het zou sprankelen, en juist daardoor gebeurde het dan niet.

Afgelopen weekend vierden we het weer. Dit keer was ik sowieso niet in staat om veel te praten omdat onze 1-jarige zoon ons wat slapeloze nachten had bezorgd. Bovendien wilde ik voortdurend naar hem kijken, hoe hij van schoot naar schoot klom en met iedereen flirtte.

Het oudste kleinkind, Felien (7), stal de show. Ze organiseerde een competitie voor sjoelen met kerstkransjes en maakte steeds met luide stem de tussenstand bekend (“Hé jongens! Hé! De tussenstand!”), ze had een fantastisch kerstverhaal geschreven dat haar vader moest voorlezen (“Wat een mooie ster, zei de herder. Vind ik ook, zei de andere herder”) en aan het eind van de avond deed ze als eerste kleinkind mee met het Hoge Hoedenspel.

Het Hoge Hoedenspel, ook wel bekend als het Namenspel, is perfect voor ons gezelschap, omdat je heel veel mag schreeuwen. Zo moet je in de eerste ronde een beroemdheid omschrijven zonder hoofdletters of telwoorden te gebruiken, en als een van ons dan zegt “Dit is een politicus met een Franse naam”, dan duiken de anderen er bloedfanatiek bovenop: “FRANSE! FRANSE! FRANSE! AF!”

Felien deed moeiteloos mee. Haar omschrijvingen waren kinderlijk treffend (Paul de Leeuw was “Een kale dikke man die liedjes zingt”) en ze leek geen enkele druk te voelen als de hele groep zijn adem inhield. Op een gegeven moment hoorde ik haar zelfs meeroepen: “Amerika! Je zei Amerika! Hoofdletter! Af!”

Zo zag ik het voor mijn ogen ontstaan: de volgende generatie die de aandacht steelt, die kerstverhalen deelt en die veel te fanatiek spelletjes speelt. Ik kon ontspannen achteroverleunen.

——————–
Dit was mijn eerste Volkskrant-column als vervanger van Aaf Brandt Corstius. Fijne feestdagen allemaal, het zijn ook stressvolle, irritante dagen, maar zet je ego even opzij en wees lief voor elkaar. Dat kunnen we wel gebruiken.

Italiaantje

Mijn vriendin en ik staan op de pont, op weg naar huis na een geslaagde ‘date night’. Als je eindelijk een oppas hebt weten te regelen staat er toch wat extra druk op zo’n avond, dus we zijn allebei opgelucht dat het ook echt gezellig was.

Ik kijk kalm om me heen. Op een paar meter van ons staat een groepje jonge toeristen – twee van hen filmen de nachtelijke overtocht. Eentje heeft zo’n oerlelijke Amsterdam-muts op. Ze praten hard in het Italiaans.

Opeens maakt mijn lome tevredenheid plaats voor diepe haat. Dit groepje staat voor mij, nu, symbool voor alles wat er mis is met de wereld. Hun kleding, hun gadgets, hun quasi-ongeïnteresseerde houding en de manier waarop ze mijn stad als entertainment behandelen: dit alles is onderdeel van het domme, zelfingenomen consumentisme waar de hele wereld aan kapotgaat.

Dat gevoel overkomt me de laatste tijd vaker, vooral als ik me onder de mensenmassa op het Centraal Station beweeg, en zeker als ik moe ben. Iedereen lijkt alleen maar bezig met kopen, met uiterlijk vertoon, met het delen van lege ervaringen – waarom denken ze daar niet kritischer over na? Al die kennis is nu toch ruimschoots voorhanden? Rustig Rut, denk ik dan, liefde, tranquillo. Jij koopt zelf ook graag mooie kleren. Maar het is al te laat, ik ben volledig in paniek over alles.

Een van de filmende Italianen draait zich nu om en richt haar telefoon op de passagiers van de boot; ze verblindt ons even met het licht van haar camera. Nu is mijn irritatie ook nog eens echt gerechtvaardigd. Ik denk aan hoe laatst een andere toerist op de pont opeens mijn zoon in zijn kinderzitje begon te filmen alsof hij een zeldzaam dier was. “Say hi to the camera little guy!”

Mijn agressie richt zich vooral op een kleine, magere Italiaan met een strakke coupe en een glimmend jasje aan, die opgefokt heen en weer loopt over het dek, alsof hij de fucking kapitein is. Zijn machismo is de druppel. “Kom op, raak m’n fiets aan, geef me een reden,” mompel ik als hij vlak voor ons langs marcheert. Mijn vriendin moet lachen. Maar ik meen het: als hij nog verder mijn ruimte binnendringt, zal ik hem bij zijn kraag grijpen en buitenproportioneel hard overboord smijten.

De pont komt aan, het moment lijkt voorbij te gaan. Maar als we ons door de mensenbrij hebben gewerkt, loopt het magere Italiaantje opeens zelfverzekerd op het fietspad, een paar meter voor mijn wiel. Ik roep “Hé!” en ga tegelijkertijd in volle vaart op hem af. Hij stapt net op tijd opzij, maar ik steek mijn arm uit en raak hem met mijn elleboog.

“Voel je je nu beter?” vraagt mijn vriendin even later. Ze is sarcastisch, dat hoor ik ook wel. En ze heeft gelijk: het elleboogje was zinloos en laf. Maar als ik mijn gevoel peil, merk ik tot mijn eigen verbazing dat ik me inderdaad een stuk beter voel.

Extravagante poepluier

Ik was in opperste concentratie een overvolle, ik zou zelfs zeggen extravagánte poepluier aan het verwijderen – spartelende beentjes omhooghouden, met andere hand billendoekje pakken, wasbare luier in het kakbakje leggen, en dit alles in hoog tempo om zo snel mogelijk van de stank af te zijn – toen ik vanuit mijn ooghoek zag dat Tinus iets aan het eten was. “Hé lieverdje, ben je lekker aan smikkelen?” zei ik. “Hoe kom je daar aaaaAAAAAAAH? Oh nee. Oh nee.”

Het was gebeurd. Mijn zoon had zijn eigen poep gegeten. Hij glimlachte erbij.
Een paar seconden later begon hij echter heel hard te huilen, alsof hij besefte wat hij had gedaan. “Ja schat, dat moet je een keer meemaken,” zei ik terwijl ik hem vlug naar de badkamer droeg om zijn tanden te poetsen.

Ze vertellen je zoveel dingen niet. Dat je tijdens het eten nauwelijks met elkaar kunt praten omdat hij overal doorheen gilt (een babyhuiltje is echt niets in vergelijking met het oorverdovende gegil van een peuter), dat hij nú al soms overal ‘nee’ op zegt en alles wegduwt (inclusief zijn vader), dat hij zo ontzettend woedend kan worden, een woede die je daarvoor alleen bij dieren hebt gezien.

Mijn vriendin en ik hebben regelmatig ruzie over hoe ‘moeilijk’ Tinus nou precies is. Ik heb geen vergelijkingsmateriaal, maar ik vermoed dat hij niet de makkelijkste is. Mijn vriendin verdedigt hem dan vol overgave, als een echte moeder, een dynamiek die we waarschijnlijk de rest van ons leven zullen volhouden – hij heeft immers ook niet de meest makkelijke ouders. Inmiddels hebben we een compromis gevonden: Tinus is ‘temperamentvol’.

En zo is het ook. Hij is altijd al fysiek sterk geweest (ik zweer het je, over een jaar verslaat hij me met armpje drukken), maar mentaal is hij net zo krachtig. Als hij met twee treden tegelijk de trap beklimt terwijl ik hem op de voet volg, draait hij zich opeens ferm om en zegt met een terechtwijzend vingertje: “Nee nee nee.” Ik was hem niet eens aan het helpen, maar hij claimt nu al zijn eigen ruimte.

Niemand vertelt je dat zo’n afscheid al zo vroeg begint, maar het maakt me ook trots. Net zoals ik trots ben op zijn grapjes, zijn nieuwsgierigheid en hoe hij keihard “KOE” roept als hij een plaatje van een koe ziet. Hij gaat later rusteloos worden, absoluut, maar hij zal ook vooropgaan in de strijd (tegen de aliens die onze zonne-energie komen stelen).

Want ja, er gebeurt zoveel meer dan ze je vertellen, maar dit is ook echt pas het begin. Als ik hem midden in de nacht vasthoudt terwijl hij vol overgave zijn frustraties eruit krijst, fluister ik: “Rustig, rustig, je maakt het jezelf zo moeilijk.” Maar dan denk ik tegelijkertijd: het heeft mij 33 jaar gekost om dat te leren, en het lukt me nog steeds niet altijd om rustig te blijven.

Laat hem dus nog maar even duwen, krijsen en zijn eigen kak eten. Ik zal er altijd zijn om na afloop zijn tanden te poetsen.